David Lachapelle

David LaChapelle | The Rape of Africa

6 June 2009 till 31 July 2009

Fantasy – crazy and brash, bright, loud and glamorous. David LaChapelle’s photographs have an instantly recognizable look to them. His pictures evoke a world of excess and exuberance, populated by beautiful people who are flawless and immaculate. When we look into his compositions, we find ourselves adrift in an ocean of fantasy.

David LaChapelle searches for beauty. He is enraptured by it, obsessed with it. He is captivated by the beauty of the human body in much the same way as those Italian painters and sculptors of the Renaissance who took such delight in representing the body. They allowed the light to shine in and illuminate the naked human form after centuries of religious prudery had kept it in the darkness. One of those artists was Sandro Botticelli, who invented an eroticized ideal that still holds us entranced half a millennium after his death in 1510.

His Venus and Mars, now in London’s National Gallery, is iconic. It was painted in Florence in about 1485 or so. Botticelli’s Venus, the Goddess of Love, is one of those rare beings, a beauty who no-one can remember encountering for the first time. She seems to have been in our consciousness forever. According to legend, she is based upon the celebrated Florentine Renaissance beauty Simonetta Vespucci, who was famed for her looks and was the tragic victim of an early death. She was also, apparently, the inspiration for the image of Venus in two other great paintings by Botticelli that are now in the Uffizi Gallery in Florence: the Birth of Venus and La Primavera. Despite her position as a respectably married woman, Botticelli was in love with Simonetta, so the story goes. Nobody really knows if any of this is true or not. It’s just part of the enduring myth although anyone with an ounce of romance would wish it to be true.

In Botticelli’s painting, Venus is dressed in a diaphanous white gown and is sitting upright and wide awake. Her companion is a total contrast. Male, naked and asleep, we identify him by his armour and the weapons that four little satyrs have borrowed from him while he dozes. He is, of course, Mars – the God of War.

War is the bringer of death, grief and destruction. In Botticelli’s painting however, he is vanquished. Look at that floppy hand. The limply dangling finger tells you all you need to know about what lies hidden beneath the drape just behind it. Mars is spent. His proud lance is now a plaything for the little satyrs who are about to jolt him from his post-coital oblivion. The conch shell will sound a strident blast and the god will suddenly wake to find himself naked and humiliated, as the fully dressed Venus looks on with cold condescension. Her expression has a faint hint of annoyance about it, as she fixes her gaze on the god who has dared to fall asleep on her. Botticelli’s message is plain. Mars cannot keep up with Venus. He is disarmed. She is in control. Love conquers war.

If only this were true.

But we all know that it is not. Back in the real world, regular news reports of the child soldiers of Africa horrify us. We read stories of kidnappings, sometimes of dozens of children at a time. They are drugged and then forced to murder and mutilate. We learn of endless and ancient conflicts that have no meaning or purpose. These conflicts are fuelled by weapons that flood in from countries that consider themselves civilized and advanced. We shudder for the victims and then we put them out of our minds and turn back to the gossip pages. It is just so easy to fall into the belief that Africa, the Dark Continent, is incurable.

In David LaChapelle’s response to Botticelli’s painting there are three little black boys. Two of them are playing with huge guns, grim weapons of war, the weapons of Mars, as if they are fashion accessories. To these little lads, the weapons are toys to have fun with, like the tiny trucks in the background that are placed in an arid landscape. These little toy trucks echo the huge mechanical earth-mover that appears to emerge menacingly from the direction of Mars’s groin. Look and think carefully because everything has a meaning. David extends Botticelli’s game of contrast. The Italian master opposes male and female, asleep and awake, naked and clothed. To this, David adds another opposite: black and white. And in doing so he deftly changes the image’s meaning.

Mars, of course, is a powerful European god. He was worshipped in ancient Rome, the ultimate empire of merciless, brutal conquest. The Romans brought peace and civilization to barbarians: but only on their own terms. And they did it with the complicity of Mars. Do as we tell you or be slaughtered. The Romans worshipped Mars because he was always on their side, as they transported their enlightened values to the backward tribes whose lands they invaded and conquered. In David’s picture, Mars slumbers peacefully. He is surrounded by the trappings of conquest: bars of gold and shiny trinkets, a gilded grenade and pistol. And, bizarrely but tellingly, a gilded bone.

As if to emphasise his physical perfection, Mars has a little wound on his cheek. It is nothing too serious and nothing that won’t heal. The little boy with the megaphone is wearing a footballer’s helmet: maybe this is all just a game after all. On the left sits Venus. She is black. She is loaded with all of those aspects of black beauty that white Europeans have historically found so compelling. She is exotic, rare and aloof. Her jewellery, her lavish hairstyle and her exposed breast combine to produce an image of rare fragility. She is a black African woman seen through European eyes and has been rendered passive, tame and beautiful. In Botticelli’s picture, Venus is in charge but in David’s picture the lamb and the rooster that are placed beside her indicate that she is, like them, only a chattel. She has the same status as a piece of livestock. And a lamb, remember, is traditionally an animal of sacrifice.

Mars, although asleep, is still in charge here. He can snooze away happily. He doesn’t need his weapons anymore because the little African boys will do his dirty work for him. The boy with the megaphone will wake him up but the god will simply look around at his accumulated treasure and reflect approvingly on how his weapons bring the values of western enlightenment to a continent where the light seems permanently extinguished. The broken light bulb in the top corner is useless and dim: we hardly notice it in contrast to the painfully bright strip-lights that sear across the top of the picture. Here, it is the classical European god Mars who rules things and he transports the means of destruction to the hands of innocents.

David LaChapelle’s ‘Rape of Africa’ is a visual equivalent of Joseph Conrad’s short novel of 1899, ‘Heart of Darkness’. There, the appalling character Kurtz plunders vast amounts of ivory to send back home. Cleverly, the charismatic European fools the native Africans into worshipping him with their primitive rituals. To the Africans, the white man becomes a god. Kurtz and his fellow colonisers were motivated by a desire to take African riches to Europe. In exchange, from Europe to Africa they brought what they saw as enlightenment. With that enlightenment they brought weapons. And today, their descendants still bring weapons and, symbolising their own enlightenment, they bring ‘Classic Sun: Color safe Bleach.’

Fantasy is the polar opposite of truth. Paradoxically however, it is through his brilliant use of fantasy that David LaChapelle somehow and irresistibly arrives at the truth.

By all ye cry or whisper,
By all ye leave or do,
The silent, sullen peoples
Shall weigh your gods and you.

Kipling; ‘The White Man’s Burden’

Wim Pijbes – Rijksmuseum Amsterdam
Onaangenaam comfort

Afrika is een vrouw, zoals alle continenten vrouwen zijn. Afrika is vanzelfsprekend een zwarte vrouw en zo wordt ze al sinds eeuwen verbeeld. Afrika is het rijkste continent, Afrika is het armste continent, het oercontinent, waar de natuur in volle overvloed zijn gang gaat. Afrika is overdadig, overrompelend, bedwelmend en barok: bij uitstek het continent van David LaChapelle. Lange tijd was Afrika een onbekende in de Westerse kunst. Hooguit werd ze verbeeld in de allegorische voorstellingen waar de werelddelen verpersoonlijkt werden in fresco’s en beeldengroepen in meestal grote publieke gebouwen. Het mooiste voorbeeld vinden we in Amsterdam, in het timpaan van het voormalige stadhuis, tegenwoordig Paleis op de Dam. De Republiek der Nederlanden was in de zeventiende eeuw immers Europa’s leidende mogendheid en handelsnatie waar ook de kunsten bloeiden. In het wereldbeeld van de Republiek stond de Amsterdamse stedenmaagd centraal. Amsterdam beschouwde zich als de stad waarnaar alle werelddelen zich richtten., In de wereldvoorstelling, gemaakt door Quellinus de Oude zien we de zeegoden theatraal hulde brengen aan de Amsterdamse Stedemaagd.En op de achtergevel bewijzen de vier werelddelen de stad Amsterdam hun eer. Zo is op dit centrale monument van onze Gouden Eeuw het toenmalige wereldbeeld vereeuwigd. Christendom, handel en zwaard gaan samen. Stroomgoden op de voorgrond stellen IJ en Amstel voor. Azië biedt juwelen en zijde aan, Afrika ivoor en Arabië doek, in geknielde, vragende houding. Met hun handelswaar werden de continenten en dus ook Afrika, afgebeeld als figuranten in een eurocentrisch wereldbeeld, gezien en gedomineerd vanuit Europa.

In het toonaangevende werk van Cesare Ripa, de Iconologia van eind zestiende eeuw, kreeg deze beeldtaal verder vorm. Europa werd voorgesteld als een vrouw met kroon en scepter, Afrika als een exotisch uitgedoste vrouw, Azie vaak in gezelschap van een olifant en na de ontdekking van Amerika, het vierde werelddeel, een vrouw met veren getooid. Telkens keert een aantal motieven terug: Europa, of meer specifiek een land of stad, wordt gepersonifieerd als vrouw, met klassieke trekken, in Romeins gewaad en met een kroon. Zij domineert de voorstelling. De werelddelen knielen voor haar troon, zijn veelal vanaf de rug te zien en qua gelaatsuitdrukking niet ‘klassiek’ afgebeeld, maar achtelozer van stijl. In deze Europese beeldtraditie werd Azië afgebeeld als een vrouw in een sierlijk gewaad versierd met goud, parels en andere edelstenen en Afrika werd vaak vergezeld door exotische dieren als een leeuw, schorpioen en een hoorn des overvloed die terugvoert tot de tijd van Hadrianus toen Carthago een van graanschuren van Rome was. Het moge duidelijk zijn, Afrika stond voor barokke overdaad. Maar feitelijk was Afrika tot ver in de negentiende eeuw het onbekende werelddeel. Op enkele handelsposten aan de kust en gebieden aan de Kaap na, was het hele enorme binnenland een ondoordringbaar geheel wat pas met avonturiers als Stanley werd geopend. Zijn beroemde reisverslag “Throught the Dark Continent’ (1878) schonk enig licht in deze lange duisternis. In de deling van Afrika, het grote landenspel dat plaatsvond in Berlijn tussen 15 november 1884 en 26 februari 1885, waar de Europese machthebbers de kaart van het ongerepte werelddeel onderling in stukken verdeelden, werd de basis gelegd voor de roof van Afrika. Haar lot ligt sinds ‘Berlijn’ in Westerse handen. Gaandeweg werden de natuurlijke hulpbronnen, aanvankelijk ook de mensen zelf, systematisch aan het vruchtbare continent onttrokken ter meerdere glorie van het Westen.

Nu naar David LaChapelle. We zien een wakkere Afrika, een verleidelijk mooie zwarte vrouw, geheel in de beeldtraditie die hiervoor in het kort geschetst werd. De titel ‘The Rape of Africa’ is echter een noviteit in de kunst. We kennen wel de ‘Rape of Europe’ van bijvoorbeeld Rembrandt of Botero en tal van andere kunstenaars die dit klassieke thema it Ovidius’ ‘Metamorphosen’ verbeelden. Een ‘Rape of Africa’ bestaat echter niet. Waar de roof van Europa een mythologisch verhaal is, betekent de roof van Afrika eerder een waar gebeurd drama dat opvallend genoeg nooit tot inspiratie van kunstenaars heeft geleid. Daar is met dit werk van David LaChapelle nu op drastische wijze een eind aan gemaakt. Gebaseerd op Botticelli’s ‘Venus en Mars’, lijkt de verbeelding van LaChapelle een cynisch commentaar op de wereldgeschiedenis. Een voldaan slapende Mars (Europa?) omringd door rijkdom (met zelfs een verwijzing naar Damien Hirsts’ ‘For the Love of God’) en brutale, zwaar bewapende handlangers, slaapt zijn roes uit in het bijzijn van een afwezig kijkende zwarte Venus.

Deze Afrika zit ongenaakbaar en bevindt zich in een voorstelling, waarvan ze geen deel lijkt uit te maken. Haar onbewogen afwezigheid is niet apathisch, eerder souverein. De kleurrijke overdadige ‘pop baroque’ van David LaChapelle leent zich bij uitstek voor deze dramatische vertelling. Allerlei tegenstellingen op verschillende niveaus eisen tegelijk de aandacht; gekunstelde esthetiek naast natuurlijke schoonheid, rust en beweging, lawaai en stilte, comfort en ongemak, oorspronkelijkheid en citaat. In ‘The Rape of Africa’ toont LaChapelle ons op indringende wijze, gebaseerd op een klassiek motief, een uiterst actueel onderwerp.

Wim Pijbes
Directeur Rijksmuseum

Read moreRead Less

Past shows (selection)

Miles Aldridge | Miles Aldridge | ART HISTORY

07-04-2018 till 22-05-2018

Keith Coventry | Keith Coventry | Junk & Pure Junk

24-02-2018 till 04-04-2018

New Beginnings

03-01-2018 till 17-02-2018

Roger Ballen | Roger Ballen – Ballenesque – a Retrospective

23-11-2017 till 30-12-2017

Unseen Photo Fair 2017

22-09-2017 till 24-09-2017

Chen Nong | Chen Nong | Silk Road

16-09-2017 till 11-11-2017

Joel Morrison | Joel Morrison | New Works

06-05-2017 till 15-08-2017

Iris Schomaker | IRIS SCHOMAKER | Come To The Edge

25-2-2017 till 26-4-2017

Unseen Photo Fair 2016

23-09-2016 till 25-09-2016

Marcus Harvey | Marcus Harvey | SHIPBUILDING | New Works

25-11-2016 till 07-01-2017

Sculpture Project Gelderlandplein | Permanently On View

Donald Baechler | Donald Baechler | New Works

16-09-2016 till 15-11-2016

Photo London 2016 Somerset House, Booth no. X2

18-05-2016 till 22-05-2016

Irina Ionesco | Irina Ionesco | Ma réalité rêvée

19-03-2016 till 10-05-2016

Unseen Photo Fair 2015

18-09-2015 till 20-09-2015

Andrew Moore | Andrew Moore | New Works from Dirt Meridian and Cuba

28-11-2015 till 20-2-2016

Todd Hido | Todd Hido|Selections From A Survey: ‘Khrystyna’s World’

12-09-2015 till 21-11-2015

Araki | Nobuyoshi Araki | Alluring Hell

06-06-2015 till 15-08-2015

Araki | Araki | August and Megumi Kagurazaka

20 December 2014 till 28 February 2015

Barry Reigate | One Cannot Get Fingerprints From A Rock

4 October 2014 till 6 December 2014

Unseen Photofair 2014

18-09-2014 till 21-09-2014

Beauty of Darkness II

21 June 2014 till 04 August 2014

Miles Aldridge | One Black & White and Twenty Four Colour Photographs

8 March till 10 May 2014

Robert Yarber | Robert Yarber | Panic Pending

06-12-2013 till 25-01-2014

Artissima 2013

08-11-2013 till 10-11-2013

Harland Miller | Harland Miller | Wherever You Are Whatever You’re Doing This One’s For You

20-09-2013 till 24-11-2013

Unseen 2013

26-09-2013 till 29-09-2013

Something Like Summer

17-07-2013 till 13-09-2013

John Copeland | All We Ever Wanted Was Everything

25-05-2013 till 16-07-2013

Hisaji Hara | Hisaji Hara | A Photographic Portrayal of the Paintings of Balthus

23-03-2013 till 11-05-2013

Arco 2013

13-02-2013 till 17-02-2013

Chen Nong | Chen Nong | Climbing To Moon

29-09-2012 till 31-12-2012

Pulse Miami Contemporary Art Fair

06-12-2012 till 09-12-2012

Daido Moriyama | Daido Moriyama | Journey For Something

19-05-2012 till 28-07-2012

Marcus Harvey | Marcus Harvey | Glass Paintings

07-04-2012 till 16-05-2012

Arco Madrid 2012

15-02-2012 till 19-02-2012

Roger Ballen | Roger Ballen | Animal Abstraction

12-11-2011 till 10-12-2011

Harland Miller | Harland Miller | Rocky 6

09-07-2011 till 13-09-2011

Moby | ‘Destroyed’ – Booksigning and Exhibition

31-05-2011 till 16-06-2011

Araki | Nobuyoshi Araki | It Was Once a Paradise

01-06-2011 till 16-07-2011

| John Copeland | Times of Grace

27-11-2010 till 15-02-2011

Andrew Moore | Andrew Moore | Making History

10-04-2010 till 07-06-2010

Harland Miller | Harland Miller | I’ll Never Forget What I Can’t Remember

18-09-2010 till 09-11-2010

| Kristen as seen by Miles Aldridge and Chantal Joffe

14-03-2010 till 07-06-2010

Alla Esipovich | No Comment

15-01-2010 till 13-03-2010

Contemporary and Vintage Photography

26-09-2009 till 28-11-2009

Bill Owens | Bill Owens | Riots & New Suburbia

28-02-2009 till 04-04-2009

Miles Aldridge | Miles Aldridge | Acid Candy

03-05-2008 till 05-07-2008